آموزش پرامپت‌نویسی برای Gemini؛ اصول گوگل و ۸ پرامپت آماده

برای گرفتن پاسخ خوب از Gemini، هوش مصنوعی گوگل، دستور را روشن و مشخص بنویسید، زمینه و داده لازم را در همان پیام بدهید و شکل خروجی را تعیین کنید. اگر کار پیچیده است، آن را به چند مرحله کوتاه تقسیم کنید و برای الگوی مطلوب یک یا دو نمونه بیاورید.

این راهنما اصول پرامپت‌نویسی برای Gemini را بر پایه راهنمای رسمی گوگل و به زبان ساده توضیح می‌دهد و ۸ پرامپت قابل‌کپی برای کارهای رایج می‌آورد. نمونه‌ها آموزشی‌اند و خروجی هر بار، با توجه به مدل و اطلاعاتی که می‌دهید، تغییر می‌کند.

اصول پرامپت‌نویسی برای Gemini

گوگل در راهنمای رسمی راهبردهای پرامپت‌نویسی Gemini چند اصل را برجسته می‌کند که در استفاده روزمره هم به کار می‌آیند. خلاصه کاربردی آن‌ها این است:

• دستور روشن و مشخص: به‌جای «درباره این متن نظر بده» بنویسید «سه نقطه ضعف استدلال این متن را با نقل جمله مربوط فهرست کن».
• زمینه کافی: مخاطب، هدف و اطلاعاتی را که مدل از آن خبر ندارد بنویسید؛ مثلاً اینکه متن برای مدیر غیرفنی است یا برای تیم برنامه‌نویسی.
• محدودیت صریح: طول پاسخ، لحن و چیزهایی را که نباید اضافه شود مشخص کنید؛ مثل «آمار یا منبعی که در متن نیست نیاور».
• قالب پاسخ: بگویید خروجی جدول باشد، فهرست شماره‌دار، چند بند کوتاه یا JSON.

یک قالب ساده که برای بیشتر کارها جواب می‌دهد:

هدف: [خروجی نهایی و کاربرد آن]
زمینه: [مخاطب، موقعیت، اطلاعات لازم]
ورودی: [متن، داده یا توضیح فایل پیوست‌شده]
محدودیت‌ها: [طول، لحن، موارد ممنوع]
قالب پاسخ: [جدول / فهرست / چند بند]
اگر اطلاعاتی برای انجام دقیق کار کم است، پیش از پاسخ سؤال بپرس.

اجزای این قالب در آموزش نوشتن پرامپت حرفه‌ای با مثال توضیح داده شده‌اند.

نمونه‌دادن و تعیین قالب پاسخ

یکی از توصیه‌های اصلی راهنمای گوگل، آوردن نمونه در خود پرامپت است. وقتی یک یا چند نمونه از ورودی و خروجی مطلوب بدهید، مدل الگو، لحن و ساختار را بهتر دنبال می‌کند. نمونه‌ها باید از نظر قالب یکدست باشند؛ اگر یکی جدول است و دیگری متن آزاد، خروجی هم یکدست نمی‌شود.

نظرهای زیر را دسته‌بندی کن. فقط از برچسب‌های «ارسال»، «کیفیت»، «قیمت» و «سایر» استفاده کن.

نمونه:
نظر: «بسته دو روز دیر رسید.» ← برچسب: ارسال
نظر: «پارچه بعد از یک شستشو رنگ داد.» ← برچسب: کیفیت

حالا این‌ها را برچسب بزن و خروجی را جدولی با دو ستون «نظر» و «برچسب» بده:
[فهرست نظرها]

اگر خروجی باید در برنامه یا صفحه‌گسترده استفاده شود، ساختار را دقیق بنویسید؛ مثلاً نام ستون‌ها یا کلیدهای JSON را از پیش تعیین کنید و بگویید جز همان ساختار چیزی ننویسد.

کار پیچیده را به مراحل تقسیم کنید

درخواستی که چند کار متفاوت را با هم می‌خواهد، معمولاً در هیچ‌کدام دقیق نمی‌شود. راهنمای گوگل پیشنهاد می‌کند کار بزرگ را به گام‌های کوچک‌تر بشکنید و خروجی هر گام را ورودی گام بعد کنید. برای مثال، برای تهیه گزارش از چند سند، ابتدا نکات هر سند را جداگانه استخراج کنید، سپس آن‌ها را مقایسه کنید و در پایان متن گزارش را بخواهید.

راه دیگر این است که از Gemini بخواهید پیش از پاسخ، برنامه کار را بنویسد تا شما آن را تأیید یا اصلاح کنید. این کار به‌ویژه در برنامه‌ریزی و نوشتن متن‌های طولانی جلوی رفتن به مسیر اشتباه را می‌گیرد.

کار با سند طولانی و تصویر

Gemini می‌تواند روی متن، فایل و تصویری که در گفت‌وگو قرار می‌دهید کار کند. چند نکته برای نتیجه بهتر:

• سؤال را بعد از سند بنویسید: وقتی سند یا متن بلند می‌دهید، دستور اصلی را در انتهای پیام تکرار کنید تا گم نشود.
• محدوده را مشخص کنید: بگویید فقط به بخش یا فصل خاصی توجه کند، یا پاسخ را فقط بر اساس همان فایل بدهد.
• ارجاع بخواهید: برای هر نکته، شماره صفحه یا عنوان بخش را بخواهید تا بتوانید آن را در متن اصلی پیدا و بررسی کنید.
• تصویر را توصیف کنید: بگویید تصویر چیست (رسید، نمودار، صفحه کتاب) و دقیقاً چه چیزی از آن می‌خواهید.
• حریم خصوصی: اطلاعات شخصی، مالی یا محرمانه را پیش از بارگذاری حذف کنید.

اعداد و جدول‌هایی را که از تصویر یا فایل استخراج می‌شوند با منبع اصلی تطبیق دهید؛ خواندن دست‌خط، تصویر کم‌کیفیت یا جدول پیچیده ممکن است خطا داشته باشد.

نمونه کامل: از پرامپت مبهم تا پرامپت دقیق

فرض کنید مدیر یک فروشگاه کوچک اینترنتی لوازم‌التحریر، گزارش فروش سه‌ماهه را به‌صورت فایل دارد و می‌خواهد برای جلسه هفته بعد یک جمع‌بندی آماده کند. این مثال آموزشی و فرضی است و برای نشان دادن روش آمده، نه گزارش نتیجه یک آزمایش.

پرامپت اول (مبهم):

این فایل را تحلیل کن.

پاسخ چنین پرامپتی معمولاً یک خلاصه کلی است: چند جمله درباره اینکه فروش بالا و پایین داشته و چند پیشنهاد عمومی مثل «تبلیغات را بیشتر کنید». مدل نمی‌داند گزارش برای چه کسی است، کدام شاخص مهم است و خروجی باید چه شکلی داشته باشد، پس به حدس تکیه می‌کند.

پرامپت دوم (دقیق):

فایل پیوست‌شده گزارش فروش سه ماه گذشته فروشگاه اینترنتی لوازم‌التحریر ماست. ستون‌ها: تاریخ، نام محصول، دسته، تعداد، مبلغ.
هدف: آماده‌کردن جمع‌بندی برای جلسه هفتگی با مدیر فروش که وقت کمی دارد.
کارها به ترتیب:
۱. سه دسته پرفروش و سه دسته کم‌فروش را بر اساس مبلغ، با عدد دقیق از فایل، در یک جدول بیاور.
۲. هر تغییر محسوس ماه‌به‌ماه را فهرست کن و بگو در کدام دسته بوده است.
۳. سه سؤال پیشنهاد بده که باید در جلسه بررسی شود.
محدودیت‌ها: فقط از داده همین فایل استفاده کن. دلیل تغییرها را حدس نزن؛ اگر داده‌ای برای توضیح نیست، آن را به‌صورت سؤال بنویس.
قالب: جدول، بعد فهرست شماره‌دار، کل خروجی کمتر از ۲۵۰ کلمه.

نسخه دوم چهار چیز را روشن کرده است: داده چیست، خروجی برای چه کسی و چه کاری است، کار به چه مراحلی تقسیم می‌شود و چه چیزی ممنوع است. نتیجه چنین پرامپتی را می‌شود بررسی کرد؛ کافی است عددهای جدول را با فایل تطبیق دهید. اگر پاسخ هنوز کامل نبود، به‌جای نوشتن پرامپت از نو، یک اصلاح مشخص بخواهید؛ مثلاً «ستون درصد تغییر نسبت به ماه قبل را به جدول اضافه کن».

۸ پرامپت آماده برای Gemini

۱. خلاصه‌سازی PDF طولانی

فایل پیوست‌شده [نوع سند، مثلاً گزارش سالانه] است. آن را برای [مخاطب] خلاصه کن.
خروجی: یک بند خلاصه کلی، سپس برای هر فصل حداکثر سه نکته با ذکر شماره صفحه.
فقط از محتوای همین فایل استفاده کن. اگر بخشی خوانا نیست یا فایل ناقص است، صریح بگو.

۲. مقایسه دو سند

دو سند پیوست‌شده نسخه [قدیم] و [جدید] از [نوع سند] هستند.
تفاوت‌ها را در جدولی با ستون‌های «موضوع»، «نسخه قدیم»، «نسخه جدید» و «اهمیت تغییر» بیاور.
هر ردیف را به بخش یا صفحه مربوط ارجاع بده و تغییرهای صرفاً نگارشی را جدا فهرست کن.

۳. استخراج جدول از تصویر

تصویر پیوست‌شده [رسید / جدول قیمت / صفحه کتاب] است.
جدول داخل آن را با همان ستون‌ها به‌صورت جدول متنی بازنویسی کن.
عددها را همان‌طور که در تصویر است بنویس و هر خانه‌ای را که مطمئن نیستی با علامت [؟] مشخص کن. چیزی را حدس نزن.

۴. برنامه‌ریزی

می‌خواهم [هدف] را در [مدت زمان] انجام دهم.
محدودیت‌ها: [زمان آزاد، بودجه، ابزار در دسترس]
اول یک برنامه کلی در پنج گام بنویس و صبر کن تأیید کنم. بعد از تأیید، هر گام را به کارهای روزانه یا هفتگی با معیار انجام‌شدن تقسیم کن.

۵. ایده‌پردازی

برای [موضوع یا مسئله] و مخاطب [شرح]، ۱۵ ایده بده.
ایده‌ها را در سه گروه «کم‌هزینه و سریع»، «متوسط» و «بلندمدت» دسته‌بندی کن و برای هر کدام یک خط دلیل بنویس.
ایده‌های تکراری را ادغام کن و آمار یا ادعای بدون منبع نیاور.

۶. بازنویسی متن

متن زیر را برای [مخاطب] و با لحن [رسمی / ساده / صمیمی] بازنویسی کن.
معنا و اطلاعات را تغییر نده، چیزی اضافه نکن و طول را حداکثر [تعداد] کلمه نگه دار.
در پایان، مهم‌ترین تغییرها را در سه خط توضیح بده.
متن: [متن اصلی]

۷. کمک‌درسی

نقش یک معلم صبور را داشته باش. موضوع: [مبحث درسی]، سطح من: [پایه یا سطح].
اول مفهوم را با یک مثال ساده توضیح بده، بعد یک سؤال از من بپرس و تا جواب ندادم ادامه نده.
اگر اشتباه کردم، جواب درست را مستقیم نگو؛ با یک راهنمایی کمکم کن خودم به آن برسم.

۸. پاک‌سازی داده

داده زیر فهرست [مشتری‌ها / محصولات] است و ایراد دارد.
این کارها را انجام بده: فاصله‌های اضافه را حذف کن، شماره تلفن‌ها را با یک قالب یکسان بنویس، ردیف‌های تکراری را مشخص کن و نام شهرها را یکدست کن.
خروجی را جدولی با همان ستون‌ها بده و ستون «توضیح تغییر» اضافه کن. هیچ مقداری را که نامعلوم است حدس نزن؛ آن را خالی بگذار.
[داده]

برای نمونه‌های بیشتر در دسته‌های مختلف، ۱۵ پرامپت آماده رایگان را ببینید؛ آن‌ها در Gemini هم قابل استفاده‌اند.

نسخه‌های جایگزین پرامپت‌های اصلی

یک پرامپت ثابت برای همه موقعیت‌ها مناسب نیست. چند نسخه جایگزین برای پرکاربردترین نمونه‌های بالا:

خلاصه‌سازی برای تصمیم‌گیری (به‌جای خلاصه کلی)

از فایل پیوست‌شده فقط اطلاعاتی را بیرون بکش که برای تصمیم درباره [موضوع تصمیم] لازم است.
خروجی: گزینه‌های مطرح‌شده، دلیل‌های موافق و مخالف هر گزینه با شماره صفحه، و اطلاعاتی که در سند نیست ولی برای تصمیم لازم است.

خلاصه‌سازی برای مخاطب غیرمتخصص

این سند را طوری خلاصه کن که کسی بدون دانش [حوزه تخصصی] بفهمد. اصطلاح‌های تخصصی را یا حذف کن یا در پرانتز توضیح بده. حداکثر ۱۵۰ کلمه.

بازنویسی با حفظ لحن نویسنده

این متن را فقط از نظر روانی و غلط‌های نگارشی اصلاح کن. لحن، واژه‌های خاص و طول متن را تا حد ممکن نگه دار. تغییرها را در جدولی با دو ستون «متن اصلی» و «اصلاح‌شده» نشان بده.
[متن]

ایده‌پردازی با معیار انتخاب

برای [موضوع] ۱۰ ایده بده. سپس هر ایده را از ۱ تا ۵ با این معیارها امتیاز بده: هزینه اجرا، زمان لازم و ارتباط با [هدف]. دلیل هر امتیاز را یک خطی بنویس و سه ایده برتر را جدا کن.

برنامه‌ریزی با زمان محدود

فقط [تعداد] ساعت در هفته برای [هدف] وقت دارم. برنامه‌ای بنویس که در این زمان جا شود؛ اگر هدف در این زمان شدنی نیست، صریح بگو و نسخه کوچک‌تری پیشنهاد بده.

Gemini، ChatGPT یا Claude؟

اصول پرامپت‌نویسی در هر سه مدل یکی است: هدف روشن، زمینه کافی، نمونه، محدودیت و قالب پاسخ. اما خروجی‌ها متفاوت است؛ مدل‌ها در سبک نوشتن، درک دستور و نحوه کار با فایل تفاوت دارند و یک پرامپت ممکن است برای هر کدام به تنظیم جزئی نیاز داشته باشد. بهترین راه انتخاب، اجرای یک کار ثابت از کار واقعی خودتان روی مدل‌های در دسترس و مقایسه نتیجه است. معیارهای این مقایسه در مقایسه ChatGPT، Claude و Gemini آمده است.

رفع اشکال: وقتی پاسخ Gemini مطلوب نیست

یک روش ساده برای پیدا کردن اشکال این است که از خود مدل بپرسید: «پیش از پاسخ، دستور من را در سه خط خلاصه کن و بگو چه چیزی برایت مبهم است.» اگر برداشت مدل با منظور شما فرق داشت، همان بخش پرامپت را اصلاح کنید.

اشتباهات رایج در پرامپت‌نویسی برای Gemini

• سؤال کلی: «درباره بازاریابی بگو» پاسخ کلی می‌گیرد؛ کار، مخاطب و خروجی را مشخص کنید.
• اعتماد بی‌بررسی: عدد، تاریخ، منبع و نقل‌قول را پیش از استفاده با منبع اصلی تطبیق دهید. مدل ممکن است با اطمینان پاسخی بدهد که درست نیست.
• همه‌چیز در یک پیام: کار چندمرحله‌ای را قدم‌به‌قدم بخواهید و خروجی هر مرحله را پیش از رفتن به مرحله بعد بخوانید.
• نمونه‌های ناهمگون: اگر نمونه می‌دهید، همه را با یک قالب بنویسید؛ مدل از ناهمگونی نمونه‌ها هم الگو می‌گیرد.
• رها کردن بعد از اولین پاسخ: یک اصلاح مشخص بخواهید؛ مثلاً «بند دوم را کوتاه‌تر و با یک مثال کن».
• دستور منفی بدون جایگزین: «رسمی ننویس» کافی نیست؛ بگویید چطور بنویسد، مثلاً «مثل پیام به یک همکار صمیمی».
• گفت‌وگوی خیلی طولانی: وقتی موضوع عوض شده یا پاسخ‌ها از مسیر خارج شده‌اند، گفت‌وگوی تازه شروع کنید و خلاصه‌ای از اطلاعات لازم را در پیام اول بگذارید.
• دادن اطلاعات حساس: رمز، شماره کارت، اطلاعات هویتی یا داده مشتری را در پرامپت نگذارید یا پیش از ارسال حذف کنید.

پرسش‌های رایج درباره پرامپت‌نویسی برای Gemini

پرامپت Gemini را فارسی بنویسیم یا انگلیسی؟

برای کار فارسی می‌توانید دستور را فارسی بنویسید. اگر خروجی دقیق نبود، همان کار را با دستور انگلیسی و درخواست پاسخ فارسی هم امتحان کنید و نتیجه را مقایسه کنید؛ برتری یک زبان را با کار خودتان بسنجید، نه با قاعده کلی.

آیا پرامپت‌های ChatGPT در Gemini هم کار می‌کنند؟

بیشتر پرامپت‌هایی که ساختار روشن دارند در هر دو قابل استفاده‌اند. ممکن است لازم باشد طول، لحن یا قالب خروجی را برای هر مدل کمی تنظیم کنید.

چند نمونه در پرامپت کافی است؟

معمولاً یک تا سه نمونه یکدست برای نشان دادن الگو کافی است. اگر خروجی بیش از حد شبیه نمونه‌ها شد، نمونه‌های متنوع‌تری بدهید یا بگویید نمونه‌ها فقط برای نشان دادن قالب‌اند.

چطور بفهمم پرامپتم خوب است؟

همان پرامپت را روی چند ورودی واقعی متفاوت اجرا کنید و خروجی‌ها را با یک چک‌لیست ثابت بسنجید: دقت، کامل‌بودن، رعایت محدودیت‌ها و میزان ویرایش لازم. پرامپتی که فقط روی یک نمونه جواب داده، هنوز آزموده نشده است.

برای یادگیری قدم‌به‌قدم اصول مشترک همه مدل‌ها، از صفحه آموزش پرامپت‌نویسی شروع کنید. اگر کاری را مرتب تکرار می‌کنید، پرامپت‌های آماده و مستند در فهرست پرامپت‌ها هستند؛ مدل‌های سازگار هر محصول در صفحه همان محصول درج شده است.